Đô thị vừa 10–300 hecta: khung phong thuỷ quy hoạch tổng thể

Ba lớp khí của một đô thị vừa

Lớp thứ nhất là khí của đất: cao độ, địa chất, mạch nước ngầm và hướng dốc thoát. Ở quy mô trăm hecta, một khu đất hiếm khi đồng nhất, nên phải chia thành các ô địa hình rồi định tính từng ô trước khi gán chức năng cao tầng, thấp tầng hay công viên.

Lớp thứ hai là khí của dòng chảy: hồ tụ thuỷ, kênh cảnh quan, tuyến thoát nước mưa và song song với chúng là các trục giao thông. Trong phong thuỷ kiến trúc, đường xá cũng là thuỷ — xe cộ chảy như nước, nên tốc độ và mật độ xe quyết định khí ở hai bên đường mạnh hay tán.

Lớp thứ ba là khí của người: giờ tan trường, giờ tan ca, người chạy bộ buổi sáng quanh hồ, dòng người vào siêu thị buổi chiều. Thầy Vũ Giới gọi đây là nhân khí — thứ khí mà bản vẽ tĩnh không thấy được nhưng lại quyết định một đô thị có sống hay không.

Khung năm điểm định vị bắt buộc

Trước khi vạch lô, hồ sơ phải chốt năm điểm: tâm khí (thường là hồ nước hoặc quảng trường trung tâm), cổng khí chính, trục khí xương sống, vùng tựa cao tầng và vùng minh đường thoáng. Năm điểm này khoá lại như năm cột mốc, mọi phương án bố cục về sau đều phải tôn trọng.

Ở đô thị vừa, tâm khí nên là mặt nước có diện tích tối thiểu ba phần trăm tổng đất. Nước đủ rộng mới giữ được ẩm, hạ nhiệt và làm điểm hội tụ cho toàn bộ dòng người đi bộ.

Vùng tựa nên đặt nhà cao tầng ở phía sau và phía đón gió lạnh, tạo thành thế huyền vũ vững chãi; phía trước hồ để trống hoặc thấp tầng để minh đường mở, khí và ánh sáng vào được tới lõi.

Từ khung phong thuỷ sang nhiệm vụ thiết kế

Khung phong thuỷ chỉ có giá trị khi được viết thành các ràng buộc định lượng: hệ số sử dụng đất từng phân khu, chiều cao tối đa theo vành đai, khoảng lùi tối thiểu quanh hồ, bề rộng hành lang gió và tỷ lệ cây xanh mỗi ô.

Khi những con số ấy nằm trong nhiệm vụ thiết kế ngay từ giai đoạn ý tưởng, kiến trúc sư không phải cãi nhau với thầy phong thuỷ ở giai đoạn thi công. Đó là cách phong thuỷ quy hoạch hiện đại làm việc: bằng chỉ tiêu, không bằng cảm tính.